Shit. Ik ben óók een racist.


In oktober 2014 maakte ik een filmpje waarin ik pleitte voor een Zwarte Piet make-over. Een paar dagen later kwam ik er – tot mijn schrik – achter dat ik zelf ook racistischer ben dan ik dacht. Hij die zonder zonden is werpe de eerste steen.

DOOR: MARC DE HOND

Vorige week vertelde Martin Simek in DWDD hoe hij zich ontfermt over Afrikaanse bootvluchtelingen aan de Italiaanse kust. Hij noemde hen ‘zwartjes’. Tafeldame Sylvana Simons sprak hem aan op zijn woordkeus.

Vorige maand plaatste damesblad VIVA een artikel op haar site over de voordelen van daten met een donkere man, waarin het ene na het andere stereotype werd opgerakeld. Anousha Nzume was de eerste die reageerde met een kritisch tegenstuk. Martin Simek en de VIVA, maar ook Sylvana Simons en Anousha Nzume kregen vervolgens de nodige sociale media ellende over zich heen.

Tweet gericht aan Sylvana, n.a.v. haar optreden bij DWDD
Tweet gericht aan Sylvana, n.a.v. haar optreden bij DWDD

Het is 2015. Racisme is nog steeds een actueel onderwerp in Nederland. Als puntje bij paaltje komt zijn we minder tolerant dan we zelf denken. Dat geldt ook voor mijzelf.

Vorig jaar werd ik gevraagd om mee te doen aan de actie “Zwarte Piet make-over” waarin min of meer bekende Nederlanders pleiten om het uiterlijk van Piet aan te passen. Ik deed mee. Niet omdat ik geloof dat alle mensen die de traditionele Zwarte Piet leuk vinden racisten zijn, maar omdat ik me goed kan voorstellen dat de klassieke donkergeschminkte Piet met dikke rode lippen als pijnlijk en discriminerend kan worden ervaren. Als een update van het uiterlijk van Piet het feest weer voor iedereen leuk kon maken, leek mij dat een kleine moeite.

“Opeens vielen mij dingen op aan mijn gedrag, en dat van mijn omgeving, die mij niet eerder zo waren opgevallen.”

Ik zette in oktober 2014 mijn filmpje online waarin ik sprak over Piet en racisme. Discriminatie… dat doe je niet! Ik toch zeker niet? Een paar dagen later kwam ik er – tot mijn schrik – achter dat ik me zelf ook schuldig maak aan discriminatie. Opeens vielen mij dingen op aan mijn gedrag, en dat van mijn omgeving, die mij niet eerder zo waren opgevallen.

Sportkleedkamer
Het gebeurde als eerste bij rolstoelbasketbal. We speelden een wedstrijd tegen een team  bestaande uit allemaal blanke spelers, en één Surinamer. Het is een tegenstander waar we meerdere keren per jaar spannende wedstrijden tegen spelen. Vlak voor we begonnen zei één van mijn teamgenoten: “als die neger op schotafstand de bal krijgt, moet er direct iemand naar toe, we mogen ‘m niet laten schieten”. Ons team nam deze instructie voor kennisgeving aan. De normaalste zaak van de wereld. We weten al jaren dat hij een goede schutter is?

Mij viel nu pas voor het eerst op, hoe wij hem onderling blijkbaar typeren. Ik durf mijn hand er niet voor in het vuur te steken dat ik hem bij een eerder treffen niet zelf eens zo genoemd heb. In ieder geval weet ik zeker dat ik nooit mijn hand heb opgestoken en gezegd: “jongens, we weten zijn naam, zullen we dié anders gebruiken als we het over hem hebben?”

In onze sportkleedkamer wordt sowieso veel ‘gegrapt’ op basis van stereotypen. Als iemand iets kwijt is wijst er altijd wel iemand naar onze Marokkaanse speler, die het dan wel gestolen zal hebben. Of als een van onze Surinaamse spelers te laat komt, dan is dat logisch want het is “toch altijd hetzelfde bij jullie”. En die ene corpulente speler in het team, heeft als er een basketbal kwijt is deze ongetwijfeld weer “onder zijn shirt verstopt”.

Ik kan me niet herinneren dat ik ooit heb ingegrepen bij dit soort opmerkingen. Ik weet wèl zeker dat er momenten waren dat ik meedeed in ‘de grap’. Of daar zelfs in voorop ging. “Kijk ons eens een goed team zijn, waarin we alles tegen elkaar kunnen zeggen”. Als het ècht heel grappig is, moet het voor mij altijd kunnen. Maar de discriminerende kleedkamerhumor zit meestal vol clichés en open deuren. Is dit werkelijk hoe ik wil zijn? Binnen onze groep waren er ook weleens grappende opmerkingen over mijn Joodse afkomst. Gierig, sluw, grote neus. Ik voelde me daar nooit door gekwetst. Maar of dat ook zo geldt voor alle anderen in mijn team?

Joden en goyim
Ik dacht terug aan mijn jeugd. Hoeveel typeringen leerde ik wel niet om uit te drukken dat iemand niet-Joods is. “Goy”, “Goyim” of “Shikze”, waarmee ik aan kon geven dat iemand niet één van ons was. Deze benamingen werden heus niet positief bedoeld.

“Heb je het al gehoord? Bram heeft een nieuwe vriendin: Marlies!”.
“Een Marlies? Dat is zeker geen Yehudiah?”
“Nee, het is een shikze”.

Zelfs míjn volk, dat het grootste slachtoffer in de geschiedenis werd van rassenhaat, maakt  onderscheid tussen wie behoort tot de eigen groep en wie niet. Mijn oma kon feilloos oplepelen wie er joods en ‘half-joods’ was. Dan legde ze mij uit: “de moeder van haar moeder was een Christenvrouw; en ook al heeft ze verder twee vol-Joodse opa’s is ze daarom – volgens de Joodse wet – eigenlijk niet Joods.” Nog steeds weet ik van alle mensen in mijn omgeving in welke mate ze vol-, half- of niet-Joods zijn. Waarom doet dat er eigenlijk toe? Zijn er niet belangrijkere dingen om over mensen te weten? Ik heb blijkbaar hele Excelsheets in mijn hoofd waarin keurig vrienden en bekenden naar hun afkomst zijn gerangschikt.

Kleurenblind
Meerdere herinneringen kwamen bij me naar boven, waarin ik het niet leuk vond wat ik mezelf hoorde zeggen. In 2009 was mijn paradepaardje: “Wie had dit een paar jaar geleden kunnen bedenken? De beste rapper ter wereld is blank, de beste golfer ter wereld is zwart. Net als de Amerikaanse president, mijn nieuwe stiefmoeder èn mijn pasgeboren zusje.” In een ideale wereld zou ik kleurenblind zijn, maar ik ben het niet.

Ik had de Zwarte Piet-discussie en alles wat daaruit voortvloeide blijkbaar nodig om te ontdekken dat ik de mensen om mij heen door een gekleurde bril bekijk. Ik zie niet alleen de persoon, maar ook zijn verpakking. Welke conclusies trek ik daaruit? Hoe vaak beoordeel ik iemand op zijn afkomst of uiterlijk? Ik vrees dat ik dit nog veel vaker doe dan ik me bewust ben.  Hoeveel mensen gebruiken woorden zoals Simek – of nog veel erger – maar worden daar nooit op aangesproken omdat er dan geen camera of Sylvana in de buurt is?

Het zou in theorie kunnen gebeuren dat er morgen een oud interview of filmpje opduikt waarin ik dingen zeg, waar ik nu niet trots meer op zou zijn. Of sterker nog, dat ik volgende week toch iets zeg dat ik onschuldig of grappig bedoel, maar door anderen al dan niet terecht als discriminerend kan worden opgevat.

Het is makkelijk om te wijzen naar anderen die het ‘verkeerd’ doen. Hij die zonder zonden is werpe de eerste steen. Het is moeilijker om toe te geven wat ik zelf verkeerd doe. Diep van binnen hebben we allemaal weleens racistische of discriminerende gedachten. Daar kunnen we niks aan doen. Het is wel een bewuste keus om dit te erkennen. Ik neem me voor om de volgende keer dat ik – of iemand in mijn omgeving – een racistische typering gebruikt, net als Sylvana mijn hand op te steken en te vragen: “waarom zeg je dat?”


21 gedachten over “Shit. Ik ben óók een racist.

  1. we leren onze kinderen dat als iemand zegt stoppen dan betekent dat hij of zij t niet zo leuk vindt simpel toch ? waarom is het dan zo moeilijk voor ons als volwassenen dit op te lossen vrijheid van spraak geeft niemand t recht een ander bewust te kwetsen. soms vind ik het heel erg dat ik mens ben

  2. Het commentaar van Steven geeft precies weer wat ik vind.
    Maar Ík moest vandaag heel erg – volledig sociaal ongewenst – lachen omdat er iemand op een container voor afgedankte kleding een “N” over de “L” van Leger des Heils had gekalkt.
    Geen idee of de dader dit met racistisch c.q. discriminerend oogmerk had gedaan, maar ik vond het een leuke vondst. Ben ik daarom zelf een racist? Dacht het niet. Discrimineren doe ik volgens mij ook niet, maar soms vind ik wel dat mensen die zichzelf tot een aparte groep rekenen, heel erg lange tenen hebben.
    Als halfbloedje ben ik in de jaren 60 met grote regelmaat uitgemaakt voor “Chinees” en tien ik in België woonde voor “Congolees”, dus ik weet wel een beetje waar ik het over heb.
    Kortom: laten we weer een beetje toleranter tegenover elkaar worden en niet op elk slakje zout leggen, dan wordt de wereld vast weer een stuk gezelliger!

  3. Het eerste wat in je opkomt aan een racistisch vooroordeel zoals je in je artikel noemt, is wat je is aangeleerd door je omgeving. De tweede gedachte waarin je jezelf corrigeert voor je vooroordeel, zegt iets over wie je zelf bent. Juist deze reflectie op je eigen en andermans gedrag laat zien dat je geen racist bent, maar dat racistische gedachtes je worden aangeleerd en dat je zelf in staat bent je te corrigeren omdat je goed van inborst bent. Zolang je zelfreflectie klopt, vrees niet: je bent geen racist, het zijn aangeleerde vooroordelen.

  4. We zijn allemaal individuen dus is in principe iedereen een minderheid of liever gezegd slaat het woord minderheid in dit geval nergens op! 😉 het is nooit goed om, op wat voor manier dan ook, jezelf het idee te geven dat het prima is om denegrerende woorden te mogen gebruiken, omdat je ‘het niet slecht bedoelt’! Aan de andere kant denk ik dat het echt een onderontwikkeling in jouw eigen groeiproces is om het wel te doen, waardoor de keuze aan mij is om boos te worden, of jou te helpen in jouw groeien. De vraag van Sylvana was oprecht een vraag waarbij ze nieuwsgierig was naar zijn beweegreden zodat ze misschien, niet alleen hem, maar ook de rest van Nederland kon helpen met de persoonlijke groei naar tolerantie en liefde voor elkaar, door aan te geven dat het kwest! En dat het een gewoonte is die doorbroken moet worden en dat kan dus alleen door bewust met met gedachten en woorden om te gaan! In plaats van het te verdedigen had hij ook kunnen zeggen ” Ik was me er niet van bewust, bedankt!”

  5. Wat mij heel vaak dwars zit over de hele term ‘racisme’ is dat het (te) vaak eenrichtingsverkeer is. En dan bedoel ik voornamelijk naar de blanke mensen toe, als zijnde >jij bent een racist.

    Laten we even buiten beschouwing laten of dat in die gevallen wel of niet zo is. Dat boeit even niet, want ja natuurlijk, het zal vast waarheid zijn dat er genoeg blanke mensen nare racistische eigenschappen vertonen.

    Maar als ik even vanuit eigen achtergrond mag komen met wat voorbeelden. Ben een gewone blanke Nederlander die is opgegroeid in Utrecht en dan met name in een wijk waar mensen van niet westerse afkomst (voornamelijk Turks/Marokkaans en Antilliaans) een meerderheid vormden.

    In mijn jeugd had ik zodoende vriendjes waar ik in de buurt mee ging voetballen, kattekwaad uithaalde en weet ik veel wat. Niks geks dus, dingen die we allemaal deden toen we jong waren.
    Alleen, gebeurde het regelmatig dat ik, als een van de weinige blanke jochies in voornamelijk Turkse/Marokkaanse vriendengroepen, werd “gepest” doordat ze opmerkingen gingen maken als kaaskop, witte reus (ik was langer dan veel van hun :P) en ga zo maar door.
    Ook kwam het wel eens voor dat ze potjes voetbal gingen doen Turkije/Marokko en dan mocht ik niet meedoen, want ik was niet -een van hun-. Ik werd dan dus echt buiten gesloten.

    Ik heb hun pesterijtjes altijd van me af laten glijden en het ging meestal ook een beetje in zo’n stoere jongens sfeertje waarbij elkaar een beetje afzeiken, er gewoon bij hoorde.

    Ok, nu even fast-forward > 15 jaar later, ik ben inmiddels 30 en werk bij een groot commercieel bedrijf waar ik in een klein team kom te werken waarvan een van mijn directe collega’s van Marokkaanse komaf is.
    Afijn, hele aardige kerel en we kunnen het prima met elkaar vinden. Zodoende ga ik op een gegeven moment af en toe met hem mee lunchen. Hij luncht vaak bij een Marokkaans restaurantje in de buurt en wederom ben ik zo’n beetje de enige blanke die daar aanwezig is.
    En ja hoor, ook hier worden weer opmerkingen gemaakt door mijn collega, en de eigenaar daar (want die kennen elkaar natuurlijk al langer) in de trant van “ja, je moet deze white boy maar geen *bepaald Marokkaans ingredient* geven, want daar kunnen white people niet tegen”.
    Lachen gieren brullen, en ik glimlach maar weer mee. Tsja.

    Nu, laten we al deze voorbeelden even omdraaien, maar dan dat ik met al mijn blanke vrienden de Turkse of Marokkaanse jongen op die manier had benaderd met deze opmerkingen etcetera. Dan was het uitgebreid RACISME! met een uitroepteken geweest.
    Maar in mijn geval? Tja, ik moet me maar niet aanstellen. M’n kop er maar over houden.

    Even een lang verhaal kort maken. Ik vind mezelf behoorlijk neutraal op het gebied van racisme. Natuurlijk heb ik wel eens vooroordelen, maar kom op, welk mens heeft dat niet?
    Soms is een vooroordeel ook niet meer dan common sense in mijn ogen. Net zoals je, als je s’avonds een tunnel in fietst en een stel duistere figuren in de verte ziet staan die jouw kant opkijken. Dan begin je misschien te denken van….shit…. gaan die mij straks beroven?

    Maar ik heb nog nooit van tevoren iemand buiten gesloten of gepest vanwege zijn afkomst, terwijl mij dan andersom wél meermaals is overkomen. Dus daarom mijn ergernis, racisme werkt nagenoeg altijd maar een kant op. Vanuit de “minderheid” naar de meerderheid toe.
    Behalve als de zogenaamde meerderheid in bepaalde buurten in Nederland, de minderheid wordt. Maar dan mag je niks zeggen, want de blanke man is altijd de racist, nooit andersom.

    Iets om eens over na te denken, lijkt mij zo.

  6. Discrimineren is niet slecht, we doen het allemaal: het helpt ons chocola te maken van de wereld en het een van het ander te onderscheiden. En zeg nou eerlijk: kleur of ‘anders zijn’ negeren vind ik minstens even gruwelijk. Je mag toch zijn wie je bent!? Er is een verschil tussen discriminatie en racisme, en bij de laatste gaat het fout. Racisme komt vanuit de overtuiging dat de ‘ander’ minderwaardig aan jou is en daar gaan we scheef. De filosoof Slavoj Zizek zegt overigens interessante dingen over discriminerende grappen en grollen. Volgens hem helpt ons dat het ijs tussen elkaar te breken. Tot op zekere hoogte ben ik het met hem eens: laten we vooral met z’n allen niet politiek correct overspannen doen want volgens mij zit daar precies de kern van de frustratie bij mensen die zich dom en ongenuanceerd uiten. En ja, écht racisten zijn er ook. Gelukkig niet in de meerderheid en op een niveau dat ze ons helpen scherp te kijken naar onze eigen gedragingen…

    1. Negeren is niet okay, maar Negers wel hoor:) Dat woord mag je echter beslist niet meer gebruiken naar ik begrepen heb dus dan wordt het dus: de zwarte medemens is top.
      Weet je wat nou ut bijzondere is. Als je erin snijdt dan is het bloed net zo rood als dat van mij!!
      Dat weet ik omdat mijn gekleurde neefje (een prachtig mixje) zich laatst lelijk sneed aan een scherp haakje. Nou, is dat nu niet het volle bewijs dat we ondanks een ander covertje in den aard diep van binnen allemaal compleet gelijk zijn?? Ja toch!!
      Niet dan??

    1. Dat is uiteraard geen wedstrijd, misschien had ik het daarom op die manier niet moeten opschrijven.
      Maar 6 miljoen doden in 5 jaar tijd als gevolg van rassenhaat; het is in ieder geval een volk dat zou moeten weten wat de negatieve uitersten van discriminatie kunnen zijn.

      1. Precies om over het Palestinabeleid en hoe joden om wensen te gaan met Palestijnen nog maar te zwijgen.
        De Duitsers hier kijken overigens heel beschaamd naar de grond als het item jodenvervolging/vernietiging onder Hitler soms ineens ter sprake komt dus die hebben hun lesje wel geleerd.
        Veel joden kennelijk niet want daar zitten veel zwart/wit denkers tussen helaas.
        Ik doe er niks aan af dat het natuurlijk verschrikkelijk is wat Joden is overkomen als gevolg van rassenhaat.
        Onbeschrijflijk het leed wat de ene mens de ander aan kan doen!!

      2. Mooi stukje Mark
        Maar wat is dit voor een obscure plek waar zwaar gecensureerd wordt en het merendeel van de reacties niet wordt getoond door de redactie??

        Ik hoor van derden ook zoiets en zie mijn eigen reacties iig niet terug!?
        How come?

      3. Het lijkt me juist logisch dat daardoor er een (nog grotere) kloof is ontstaan tussen Joden en niet Joden. Als iets het wij-zij gevoel in de hand werkt is het wel vervolging, om nog te zwijgen over een genocide.

        Ik vind dat wel interessant om te zien, dat je blijkbaar goed op je eigen denkpatroon hebt gereflecteerd, maar nog steeds spreekt over “mijn volk” en “grootste slachtoffer”. Dingen die je waarschijnlijk al je hele leven zonder na te denken zegt, die sinds je vroege jeugd hoort, maar die niks anders doen dan een wij-zij gevoel creëren. Hoezo jouw volk? Hoezo grootste slachtoffer?

        Het was niet alleen een misdaad tegen een specifiek volk, het was de zinloze massamoord van miljoenen onschuldige mensen. Dat gaat ons allemaal aan, daar zouden we allemaal van moeten leren, we zijn namelijk allemaal mensen. Net zo goed dat het jouw oma en jou ook aangaat wat er met andere “volken” gebeurt.

        Dat is het gevaarlijke van racisme/discriminatie, dat we vergeten dat anderen individuen zijn, en gaan denken in groepen. Het is niet zo belangrijk of jij wel of niet gekwetst bent doordat je hoort dat je een grote neus hebt, maar wel dat je weer wordt bevestigd in het idee: zij horen bij de ene groep, ik bij de andere. Je hoort er niet bij, en je zult er ook nooit echt helemaal bij horen, en andersom.

        Mensen denken bij racisme gelijk aan de paar stappen verder, dat je je zo distantieert van de andere groep, dat het ontmenselijken en demoniseren gemakkelijker wordt, met alle gevolgen van dien.

        Hiertussen zitten echter heel veel gradaties. Zwarte Piet gaat niet ineens leiden tot een genocide, en mensen die Zwarte Piet leuk vinden hebben niet per se een hekel aan zwarte mensen. Maar toch houdt het wel het wij-zij gevoel in stand.

  7. Fijn dat je het inzicht hebt het ‘te zien’ 🙂 En inderdaad, we doen het allemaal, ik ben zelf Surinaams en applaus voor Sylvana dat ze Simek erop aansprak want hoe ‘lief’ bedoeld ook, het blijft denigrerend om de term “zwartjes” te bezigen. Wat m.i alleen niet vergeten moet worden, is dat alle rassen discrimineren, dat is niet alleen voorbehouden aan witte mensen. Ook zwarte, Arabische, Aziatische etc mensen discrimineren, dat praat niks goed maar zullen we allemaal het boetekleed aantrekken? En o ja, ik hou wél van stoere, coole en aardige Zwarte Piet! Dat kan dus ook en ik ben zwart 🙂 Het is een open deur maar we zijn allemaal anders ongeacht kleur, het heeft te maken met jouw rugzak en hoe je kiest daarmee om te gaan.

  8. Mooi stuk..minderdaad iedereen maakt onderscheid. In ras, afkomst, geloof, achtergrond, sport, opleiding, muziek etc.etc. Wij willen nu eenmaal graag ergens bij horen en vinden dan ook allemaal stiekem dat dat superieur is t.o.v. anderen. Je daar bewust van zijn is stap 1 in de goede richting, stap 2 is erkennen en je realiseren dat je dus een keuze hebt hoe je zelf hier mee omgaat.. Heb respect voor elkaars verschillen!

  9. Ook ik heb mij schuldig gemaakt aan het weglachen van dit soort “grapjes”. Zal wel zelfbehoud zijn?! Ik heb mij sinds gisteren voorgenomen dit niet meer te doen. Ben er klaar mee. Vanaf nu spreek ik er mensen rechtstreeks op aan.

  10. Iedereen maakt onderscheid in kleur, afkomst etc. Daar zie ik niks mis mee. Sterker nog, volgens mij helpt ‘hokjes’ denken ons om de wereld beter te begrijpen. Ik ben iig blij met m’n kleurenbril. Het wordt een ander verhaal als dat zich vertaalt naar “de opvatting dat rassen gerangschikt kunnen worden als superieur en inferieur ten opzichte van elkaar”. Dan wordt het racisme. En nog een stap verder is dat dat verschil zich naar acties vertaalt. Dan wordt het een vorm van discriminatie. Wat ik wil zeggen is dat er wel enige voorzichtheid moet worden betracht bij iemand een racist of een ongelukkige opmerking racistisch te noemen. Die conclusie wordt mij iets te snel getrokken tegenwoordig en dat zet de verhoudingen onnodig op scherp. Er zit een groot (grijs?) gebied tussen hokjes denken en racisme. Ligt er een harde grens? Waarschijnlijk ergens tussen ‘goed fatsoen’ en ‘grappig bedoeld’.

    1. hier in rotterdam, hoor ik vaak donkere mensen naar donkere mensen schelden van, Heeh vuile niger!!! Pfff nikker, tja als ik dit als blanke doe ben ik rassist, maar als een donkere naar een donkere doet is het normaal!!!?? Bah bah.

Laat een bericht achter...